Drodzy członkowie mniejszości niemieckiej w Polsce,

Rok 2025 dobiega końca, a my już z optymizmem patrzymy w przyszłość. Był to rok pełen wydarzeń, z których wiele miało dla nas pozytywne znaczenie. Nasza społeczność niemiecka, dzięki swojej aktywności i widoczności, wniosła istotny wkład w te zmiany.

Był to rok jubileuszy:
• 80. rocznicy tragedii Niemców na Wschodzie, znanej również jako Tragedia Górnośląska w południowych regionach Polski. Wydarzenia te upamiętniliśmy nie tylko na Górnym Śląsku, lecz także w Gdyni i Potulicach.
• 20-lecia ustawy o mniejszościach narodowych, które uczczono konferencją w Warszawie oraz kongresem w Opolu.
• 35-lecia największych organizacji mniejszości niemieckiej w Polsce – TSKN w województwie śląskim oraz TSKN w województwie opolskim, a także wielu mniejszych organizacji.

Na początku roku w Republice Federalnej Niemiec odbyły się przedterminowe wybory do Bundestagu. Cieszymy się, że mniejszości niemieckie zostały wyraźnie uwzględnione w nowej umowie koalicyjnej. Z zadowoleniem przyjmujemy również nowelizację ustawy o mniejszościach w Polsce. Ponieważ mniejszości narodowe nie mogą już wyznaczać swoich przedstawicieli do parlamentu, powołano Sekretariat do spraw Mniejszości.

Istotna była dla nas także obecność polityczna. Doceniamy zaproszenia na rozmowy w Warszawie i Berlinie, a jeszcze bardziej wizyty polityków w regionach zamieszkiwanych przez Niemców w Polsce. Jesteśmy wdzięczni za wizyty dr. Bernda Fabritiusa, pełnomocnika rządu federalnego do spraw przesiedleńców i mniejszości narodowych, oraz pana Miguela Bergera, ambasadora Republiki Federalnej Niemiec, w Opolu i Gogolinie w październiku.

Chciałbym również podziękować Bernardowi Gaidzie, który w tym roku zrezygnował z funkcji wiceprzewodniczącego FUEN oraz rzecznika prasowego AGDM. Jego zaangażowanie przez lata kształtowało naszą społeczność. Z niecierpliwością oczekuję dalszej współpracy z Bernardem, ponieważ jego doświadczenie pozostaje dla nas ogromną wartością.

Jesteśmy także wdzięczni za kolejną pozytywną zmianę w nauczaniu języka niemieckiego jako języka mniejszości, która nastąpiła po zakończeniu okresu dyskryminacji dzieci należących do mniejszości niemieckiej. Uczniowie uczący się języka niemieckiego jako języka mniejszości są obecnie zwolnieni z obowiązku nauki drugiego języka obcego w klasach 7 i 8. Oczywiście liczyliśmy na dalsze reformy i nadal na nie liczymy, niemniej cieszy nas fakt, że po latach stagnacji i niepowodzeń pojawiają się w tym obszarze pozytywne sygnały.

Pomimo trudnego roku projektowego, spowodowanego późnymi decyzjami budżetowymi, udało się uruchomić wiele inicjatyw. Cieszymy się nie tylko z projektów językowych, takich jak kursy sobotnie, kluby języka niemieckiego czy kluby dziecięce, lecz przede wszystkim z projektów skierowanych do dzieci i młodzieży, które nieustannie potwierdzają atrakcyjność kultury i języka niemieckiego.

Zaobserwowaliśmy również istotne zmiany w krajobrazie medialnym mniejszości niemieckiej. Tygodnik „Wochenblatt” przekształcił się w „Neues Wochenblatt”, oferujące codzienne wiadomości online oraz miesięcznik drukowany. Ponadto pojawił się nowy format telewizyjny Wochenblatt TV, a także nowe programy radiowe, w tym podcasty.

Z przyjemnością informujemy, że program telewizyjny „Schlesien Journal” jest po raz pierwszy w historii produkowany bezpośrednio przez TVP 3 Opole i regularnie emitowany w czterech województwach: opolskim, śląskim, dolnośląskim oraz warmińsko-mazurskim. Pragnę wyrazić szczerą wdzięczność wszystkim przedstawicielom mediów, którzy przyczynili się do tych zmian.

Z tymi licznymi pozytywnymi doświadczeniami roku 2025 wkraczamy w kolejny rok, który ponownie postawi przed nami nowe, ale i dobrze znane wyzwania. Naszym głównym celem pozostaje praca nad językiem, ponieważ wiemy, jak trudno zachować i pielęgnować niemieckie dziedzictwo bez jego znajomości. Dlatego chcemy nie tylko utrzymać istniejące projekty i formaty językowe, lecz także opracować strategię językową, która umożliwi nam w przyszłości bardziej celowe i skuteczne działania w tym obszarze.

Rok 2026 to również 35. rocznica podpisania polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy. Istnieją także wyraźne przesłanki wskazujące na to, że Polsko-Niemiecki Okrągły Stół zbierze się ponownie po siedmioletniej przerwie. W ostatnich latach wielokrotnie przedstawialiśmy obu rządom nasze postulaty i obawy w formie stanowisk. Dziś kluczowe pytanie brzmi, w jakim stopniu rządy będą gotowe je zrealizować. Nabiera to szczególnego znaczenia wobec faktu, że wizerunek Niemców w Polsce nadal cierpi wskutek populistycznej polityki wielu partii prawicowych. Pomimo zagrożenia ze strony Rosji obraz Niemiec jako wroga wciąż się utrzymuje. Działania na rzecz pojednania pozostają więc niezmiennie kluczowe, a rola niemieckich organizacji mniejszościowych jest w tym zakresie szczególnie istotna.

Kolejnym wyzwaniem jest zmiana zasad wsparcia dla mniejszości niemieckiej ze strony Niemiec. Odtąd pomoc ta będzie udzielana wyłącznie za pośrednictwem pełnomocnika rządu federalnego do spraw przesiedleńców i mniejszości narodowych. Zmieni to m.in. rolę konsulatów, które wcześniej również dysponowały środkami finansowymi. W przyszłości finansowanie będzie przekazywane także za pośrednictwem VdG.

Nasza organizacja parasolowa – VdG – również przygotowuje się do ważnych wydarzeń. W 2026 roku będziemy obchodzić 35-lecie jej istnienia. Na horyzoncie są także wybory – w maju zostaną wybrane nowe władze. Kluczowe jest, aby powierzyć te funkcje osobom autentycznie zaangażowanym, ponieważ ostatnie lata pokazały, jak wiele możemy osiągnąć dzięki własnej inicjatywie. Jako obywatele Polski pozostajemy oczywiście zależni od krajowej polityki oraz relacji polsko-niemieckich, jednak równie ważne jest, by nie ograniczać się do biernego oczekiwania. Musimy aktywnie zabiegać o zmiany, przedstawiając własne propozycje. Stagnacja jest naszym największym wrogiem i gwarancją braku poprawy. Rok 2025 po raz kolejny udowodnił, że dzięki odwadze i aktywności możemy działać inaczej – i ta postawa powinna nam przyświecać także w 2026 roku.

Na zakończenie pragnę podziękować wszystkim członkom organizacji reprezentujących mniejszość niemiecką w Polsce za ich wolontariat i zaangażowanie.

W nowym roku życzę nam wszystkim dużo odwagi i radości w pracy na rzecz oraz wspólnie z mniejszością niemiecką. Bądźcie aktywni – język i kultura niemiecka wzbogacają nas wszystkich. Życzę Państwu szczęśliwego Nowego Roku!

Rafał Bartek
Przewodniczący VdG